Archive for the ‘Υπερρεαλισμός’ Category

Ανδρέας Εμπειρίκος

Posted: Ιανουαρίου 17, 2012 in Υπερρεαλισμός

Η ποίησις είναι ανάπτυξη στίλβοντος ποδηλάτου. Μέσα της όλοι μεγαλώνουμε. Οι δρόμοι είναι λευκοί. Τ΄άνθη μιλούν. Από τα πέταλά τους αναδύονται συχνά μικρούτσικες παιδίσκες. Η εκδρομή αυτή δεν έχει τέλος.

                  Τι είναι η ποίηση για τον Ανδρέα Εμπειρίκο; Σκεφτείτε και την άποψη του Καρυωτάκη: η ποίησις είναι το καταφύγιο που φθονούμε…

 

ΤΗΝ ΑΝΟΙΞΗ ΤΟΥ 1935, με τη βοήθεια του Ανδρέα Εμπειρίκου -που είχε βάλει πρόθυμα στη διάθεσή µου και τη μεγάλη του βιβλιοθήκη-, άρχισα, κάπως αδέξια στην αρχή, να γίνομαι ο κατάπληκτος θεατής ενός παράξενου κόσμου που αναπηδούσε, χωρίς να το πολυκαταλαβαίνω κι ο ίδιος, από μέσα µου. Πόσες φορές, καθισμένοι στο συμπαθητικό διαμέρισμα της λεωφόρου Βασιλίσσης Σοφίας, καπνίζοντας αναρίθμητα τσιγάρα και τριγυρισμένοι από πίνακες του Max Ernst, του Oscar Dominguez και του Yves Tanguy, ή, πάλι, σε µια συγγενική έπαυλη στη Λέσβο, µε το πέλαγο και τα βουνά της Ανατολής αντίκρυ, δε γράψαμε πλήθος ποιήματα και κείμενα μέσα σε πέντε ή δέκα λεπτά της ώρας, ποιήματα και κείμενα που ένα σωρό λογοτέχνες και κριτικοί κατηγορήσανε αργότερα ότι μας στοίχισαν πολυήμερες, τάχα, και κοπιαστικές διανοητικές προσπάθειες! Λίγες μέρες νωρίτερα, µ’ ένα φίλο µου νέο ζωγράφο, είχαμε πρωτοδοκιμάσει την επίσκεψη του απροσδόκητου κάτω από τη μορφή παιχνιδιού, δίνοντας ο ένας στον άλλον ερωτήσεις και αποκρίσεις που αγνοούσαμε αμοιβαία το περιεχόμενο τους. Στη βάση του παιχνιδιού τούτου κρυβότανε όχι μονάχα ο ίδιος μηχανισμός, αλλά και κάτι άλλο που εξαιρετικά ευκόλυνε -λύνοντάς του τις αντιστάσεις- τον πρωτόπειρο. Θυμούμαι ότι πολλές φορές το αποτέλεσμα ήταν εύστοχο στη συνειρμική του αλληλουχία και στην εικονοπλαστική του πρωτοπορία. 

Ε. – Τι είναι το κόκκινο χρώμα; 

Α. – Ένα χαστούκι από παπαρούνες! 

Ε. – Τι είναι η δόξα; 

Α. – Ένα βουνό για να το βλέπουν οι αιώνες! 

Ε. – Τι είναι το χρυσάνθεμο;

Α. – Μια καλόκαρδη μέρα στο ποτήρι.

 Ε. – Τι είναι η Πούλια; 

Α. – Μυστική κρύπτη των ποιητών. 

Ε. – Τι είναι η Ποίηση; 

Α. – Συνουσία επ’ άπειρον. 

Ε. – Τι είναι ο αετός; 

Α. – Εκείνο που βάζουμε πολύ πιο πάνω απ’ το κεφάλι µας. 

Ε. – Τι είναι οι τέσσερις εποχές του έτους; 

Α. – Ένα παγόνι, µια γαλιάντρα και δυο μεγάλες θάλασσες.

[…]

Κανείς δεν είναι δικαιολογημένος αν γελάσει, αν πει πως αυτά δεν είναι σοβαρά πράγματα, είναι παιχνίδια. Εξόν από το ότι δεν είναι άσχημο να παίζει κανείς από καιρό σε καιρό, η αλήθεια είναι πως τα παιχνίδια τούτα κρύβουνε βαθιά τους μια σοβαρότατη αρχή: χτυπούνε την πόρτα του Αγνώστου, εμπιστεύονται στην αξία της Τύχης, δημιουργούνε μια καινούρια προοπτική, λύνουν τα δάχτυλα του ποιητή που τόσους αιώνες κρατήθηκαν μακριά απ’ τον πλούτο του κόσμου των παρομοιώσεων. Ξαναγυρίζοντας τώρα στα ξεχασμένα τετράδιά µου, που κλείνουν καμιά εκατοστή ποιήματα, χωρισμένα σε σειρές, χάνομαι σ’ ένα σωρό τίτλους, που τους χαίρομαι ακόμα και σήμερα για τη χρωματική τους ποιότητα και -γιατί όχι;- για την ασυδοσία τους.

 

[…] Αν, από τη μια μεριά, η αυτόματη γραφή φανερώθηκε κάτω απ’ τη σημαία του αποχαλινωμένου υποσυνείδητου, που πραγματώνεται έξω από τη βούληση και δεν ανέχεται την αισθητική κρίση, από την άλλη, όμως, δήλωσε τον εσώτατο πόθο του ποιητή να εξαναγκάσει την έμπνευση (τύχη και περισσόν αισθαντισμό μαζί) σε μιαν αδίσταχτη και ταχύτατη προέλαση πέρ’από κάθε εμπόδιο ηθικό, κοινωνικό, ή αισθητικό.[…] Ο λόγος, πομπός συνάμα και δέκτης ζωής, τη φορά τούτη προπορεύτηκε. Το ξάφνιασμα του κόσμου πάνω στο ευαίσθητο και δυσκολοπροσδιόριστο σημείο της μεταμόρφωσης έγινε τόσο έντονα, που η παρθένα έκφραση, πριν κι η ίδια το καλονιώσει, βρέθηκε αναγκασμένη να συλλαβίσει την πρώτη της φράση, ενώ η αυτόματη γραφή, αποκρούοντας τον υπολογισμό, και ξαναφέρνοντας τη φαντασία στην πηγή της, γινότανε το καλύτερο της όργανο.

Στα παραπάνω αποσπάσματα από τα Ανοιχτά χαρτιά του Οδυσσέα Ελύτη, ο ποιητής αποτυπώνει τις εντυπώσεις από την επαφή του με τον υπερρεαλισμό…Γράψτε και εσείς ένα δικό σας κείμενο για την συνεισφορά του υπερρεαλισμού στον κόσμο της Ποίησης! (Σκεφτείτε, για παράδειγμα, τις δυνατότητες που έδωσε η αυτόματη γραφή, στην ποιητική σκέψη)

Εναλλακτικά, γράψτε ένα δικό σας ποίημα, ακολουθώντας την αυτόματη γραφή! (όπως το «παιχνίδι» του Ελύτη με το φίλο του!).